น่าตกใจ! เกิดอะไรขึ้นกับนักศึกษาเกือบ 2 ล้านคนของไทย

76,050 คนเสี่ยงหลุดจากระบบ อีก 28,648 คนยุติการศึกษา — เกือบครึ่ง “ลาออก” (ตามรายงานสรุป อว.)

ประเทศไทยมีนักศึกษาอยู่ในระบบอุดมศึกษาเกือบ 2 ล้านคน แต่ตัวเลขล่าสุดกำลังสะท้อนอีกด้านที่น่าจับตา นั่นคือ นักศึกษาหลายหมื่นคนอยู่ในสถานะที่อาจนำไปสู่การหลุดออกจากระบบการศึกษา

รายงานจำนวนนักศึกษา ปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 ของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ประมวลผล ณ วันที่ 25 สิงหาคม 2569 ระบุว่า มีนักศึกษารวมทั้งหมด 1,979,761 คน ส่วนใหญ่ 1,869,214 คน หรือร้อยละ 94.42 อยู่ในสถานะ “กำลังศึกษาปัจจุบัน” (ลงทะเบียนโดยมีหน่วยกิตเพิ่ม) และอีก 34,497 คน (ร้อยละ 1.74) อยู่ในสถานะ “รักษาสภาพนักศึกษา” (ลงทะเบียนโดยไม่มีหน่วยกิตเพิ่ม) ซึ่งยังถือว่าอยู่ในระบบ

76,050 คน: กลุ่มที่ต้องจับตา

ตัวเลขที่สะดุดตาคือ 47,402 คน อยู่ในสถานะ “ขาดการติดต่อหรือไม่สามารถติดต่อได้” คิดเป็น ร้อยละ 2.39 ของนักศึกษาทั้งหมด และเป็นกลุ่มที่ใหญ่เป็นอันดับ 2 รองจากผู้ที่กำลังศึกษาอยู่ ขณะที่อีก 28,648 คน อยู่ในสถานะ “ยุติการศึกษา (โดยไม่ได้รับปริญญา)” คิดเป็น ร้อยละ 1.45

เมื่อรวมสองกลุ่มนี้ จะได้ 76,050 คน หรือร้อยละ 3.84 ของนักศึกษาทั้งหมด ซึ่งสอดคล้องกับการประเมินในรายงานสรุปของ อว. ว่าเป็นกลุ่มที่ระบบ “อาจมีความเสี่ยงที่จะเสียไป” เพราะกลุ่มที่ขาดการติดต่อมีโอกาสยุติการศึกษาสูง

พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ คือ ในนักศึกษาทุก 100 คน มีประมาณ 4 คนที่ขาดการติดต่อหรือยุติการศึกษาไปแล้ว และแม้สัดส่วนนี้จะดูไม่สูง แต่ 76,050 คน มากกว่าจำนวนนักศึกษาทั้งหมดของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (74,812 คน) ซึ่งเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยที่มีนักศึกษามากที่สุดของประเทศ

ทำไมพวกเขาจึงออกจากระบบ?

ไฟล์ข้อมูลรายสถาบันชุดล่าสุดไม่ได้จำแนกสาเหตุการยุติการศึกษา แต่รายงานสรุปของ อว. ซึ่งประมวลผลรอบก่อนหน้า (ขณะนั้นมีผู้ยุติการศึกษา 27,524 คน) ได้แยกสาเหตุไว้ และพบว่าสาเหตุอันดับหนึ่งไม่ใช่ผลการเรียน แต่คือ “การลาออก” 13,708 คน หรือร้อยละ 49.80 เกือบครึ่งหนึ่งของผู้ยุติการศึกษาทั้งหมด (สัดส่วนจากรายงานสรุป ฐาน 27,524 คน ข้อมูลรอบล่าสุด 28,648 คนยังไม่ได้จำแนกสาเหตุ)

รองลงมาคือ เกรดเฉลี่ยไม่ถึงเกณฑ์ 5,798 คน (ร้อยละ 21.07) ซึ่งหมายความว่า ผู้ที่ลาออกมีมากกว่าผู้ที่พ้นสภาพเพราะผลการเรียนราว 2.4 เท่า

เมื่อมองเฉพาะสองสาเหตุหลัก คือ ลาออกและเกรดเฉลี่ยไม่ถึงเกณฑ์ จะพบว่ารวมกัน 19,506 คน หรือร้อยละ 70.87 ของผู้ยุติการศึกษาทั้งหมด

ตรงนี้จึงเป็นจุดที่ต้องตั้งคำถามว่า การที่นักศึกษาคนหนึ่งไม่ได้เรียนต่อจนจบ เกิดจาก “เรียนไม่ไหว” เพียงอย่างเดียวหรือไม่ เพราะข้อมูลชุดนี้ชี้ว่า การลาออกเป็นสาเหตุที่มีจำนวนมากที่สุด ขณะที่ผลการเรียนเป็นปัจจัยสำคัญรองลงมา

อย่างไรก็ดี ต้องระมัดระวังว่า “ลาออก” ในสถิตินี้คือการลาออกจากสถาบันที่รายงานข้อมูล ข้อมูลชุดนี้ไม่ได้ระบุว่าผู้ลาออกมีจำนวนเท่าใดที่ย้ายไปเรียนสถาบันอื่นหรือสอบเข้าใหม่ และจำนวนเท่าใดที่ออกจากระบบอุดมศึกษาจริง

ภาครัฐหรือเอกชน และกระจุกตัวที่ใด?

เมื่อแยกตามกลุ่มสถาบัน พบว่านักศึกษาที่ขาดการติดต่อ 47,402 คน อยู่ในสถาบันอุดมศึกษารัฐ 37,373 คน (ร้อยละ 78.84) สถาบันอุดมศึกษาเอกชน 10,020 คน (ร้อยละ 21.14) และสถานศึกษานอกสังกัด อว. เพียง 9 คน

ส่วนผู้ยุติการศึกษา 28,648 คน อยู่ในสถาบันรัฐ 19,818 คน (ร้อยละ 69.18) สถาบันเอกชน 8,696 คน (ร้อยละ 30.35) และนอกสังกัด อว. 134 คน แต่หากเทียบกับขนาดของแต่ละกลุ่ม จะเห็นว่า สถาบันเอกชนมีอัตรายุติการศึกษาร้อยละ 2.41 ของนักศึกษาในกลุ่ม สูงกว่าสถาบันรัฐ (ร้อยละ 1.26) เกือบ 2 เท่า และมีอัตราขาดการติดต่อสูงกว่าเล็กน้อย (ร้อยละ 2.78 เทียบกับ 2.37)

ที่น่าสังเกตคือ ตัวเลขนี้ไม่ได้กระจายทั่วระบบ มีเพียง 55 จาก 165 สถาบัน ที่รายงานว่ามีนักศึกษาขาดการติดต่อ และ สถาบันเดียวมีมากถึง 26,987 คน หรือร้อยละ 56.93 ของทั้งประเทศ เมื่อรวม 5 สถาบันแรกจะคิดเป็นราวร้อยละ 79 ขณะที่มหาวิทยาลัยขนาดใหญ่หลายแห่ง รวมถึงมหาวิทยาลัยเปิด ไม่มีตัวเลขในสถานะนี้เลย

ข้อสังเกตนี้ชี้ว่า ตัวเลข 47,402 คน อาจสะท้อนทั้งสถานการณ์จริงและ วิธีการบันทึก/จัดส่งข้อมูลที่แตกต่างกันของแต่ละสถาบัน ตัวเลขจริงของทั้งระบบจึงอาจมากหรือน้อยกว่านี้ได้

คำถามที่ตัวเลขยังไม่ได้ตอบ

ตัวเลขชุดนี้เปิดคำถามสำคัญอย่างน้อย 3 ข้อ

• นักศึกษาที่ขาดการติดต่อ 47,402 คน ยังมีโอกาสกลับเข้าสู่ระบบหรือไม่?
• อะไรทำให้นักศึกษา 13,708 คนตัดสินใจลาออก และในจำนวนนี้มีกี่คนที่ย้ายไปเรียนที่อื่น?
• ในกลุ่มเกรดเฉลี่ยไม่ถึงเกณฑ์ 5,798 คน มีใครบ้างที่จะเรียนต่อได้หากได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที?

ข้อมูลชุดนี้ยังไม่ได้ตอบคำถามเหล่านี้โดยตรง จึงไม่ควรสรุปสาเหตุเชิงลึกเกินกว่าตัวเลขที่มี แต่คำถามเหล่านี้คือโจทย์สำคัญสำหรับมหาวิทยาลัยและผู้กำหนดนโยบายอุดมศึกษา เพราะเบื้องหลังตัวเลข 76,050 คน คือผู้เรียนหลายหมื่นคนที่แต่ละคนมีเส้นทางการศึกษาของตัวเอง

จึงอาจถึงเวลาที่ต้องเปลี่ยนคำถามจาก “ทำอย่างไรให้รับนักศึกษาได้มากขึ้น?” ไปสู่อีกคำถามหนึ่งว่า “ทำอย่างไรให้นักศึกษาที่เข้ามาแล้ว เรียนต่อจนสำเร็จการศึกษาได้มากขึ้น?”

ที่มาข้อมูล: รายงานจำนวนนักศึกษารวม ปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 จำแนกตามกลุ่มสถาบันและสถานภาพนักศึกษา ประมวลผล ณ 25 ส.ค. 2569 และสรุปรายงานจำนวนนักศึกษา ปีการศึกษา 2568 ภาคการศึกษาที่ 2 (ส่วนสาเหตุการยุติการศึกษา) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม — https://info.mhesi.go.th/